Товламачилик учун жавобгарлик

Товламачилик нима?

Товламачилик — жабрланувчи ёки унинг яқин кишиларини қўрқитиш орқали ўзгадан:

мол-мулкни;
мол-мулкка бўлган ҳуқуқни;
мулкий манфаатларни;
ёки мулкий хусусиятга эга ҳаракатларни бажаришни талаб қилишдир.

Қўрқитиш қуйидаги ҳаракатларни содир этиш таҳдиди орқали амалга оширилиши мумкин:

жабрланувчи ёки унинг яқин кишиларига зўрлик ишлатиш;
мол-мулкка шикаст етказиш ёки уни нобуд қилиш;
жабрланувчининг ахборот ресурсини йўқ қилиш, ўзгартириш, эгаллаб олиш ёки ундан фойдаланишни тўсиб қўйиш;
жабрланувчи сир сақлашни хоҳлаган маълумотларни ошкор қилиш;
уни шарманда қиладиган уйдирмаларни тарқатиш.

Жабрланувчини ўз мол-мулки ёки мол-мулкка бўлган ҳуқуқини беришга мажбур қиладиган вазиятни атайлаб яратиш ҳам товламачилик ҳисобланади.

Товламачилик қачон тугалланган ҳисобланади?

Товламачиликда айбдор шахс талаб қилган мол-мулкни амалда олган бўлиши шарт эмас.

Мол-мулк, мулкий ҳуқуқ ёки мулкий манфаатни бериш ҳақидаги талаб тегишли таҳдид билан билдирилган пайтдан бошлаб қилмиш тугалланган жиноят сифатида баҳоланиши мумкин.

Шу сабабли жабрланувчи талабни бажармаган ёки пулни бермаган бўлса ҳам, жиноий жавобгарлик келиб чиқиши мумкин.

Қандай жазо белгиланган?

Товламачилик:

3 йилдан 5 йилгача озодликни чеклаш;
ёки 3 йилдан 5 йилгача озодликдан маҳрум қилиш

билан жазоланади.

Қайси ҳолатларда жазо оғирлашади?

Товламачилик:

такроран;
хавфли рецидивист томонидан;
кўп миқдорда;
бир гуруҳ шахслар томонидан олдиндан тил бириктириб

содир этилса, 5 йилдан 10 йилгача озодликдан маҳрум қилиш билан жазоланади.

Товламачилик:

жуда кўп миқдорда;
ўта хавфли рецидивист томонидан;
уюшган гуруҳ томонидан;
ёки уюшган гуруҳ манфаатларини кўзлаб

содир этилса, 10 йилдан 15 йилгача озодликдан маҳрум қилиш билан жазоланади.

Товламачилик билан қарзни талаб қилиш ўртасидаги фарқ

Қонуний қарзни тўлашни талаб қилишнинг ўзи товламачилик ҳисобланмайди.

Бироқ шахс қарзни ундириш мақсадида:

зўрлик ишлатиш билан қўрқитса;
мол-мулкни нобуд қилиш таҳдидини билдирса;
сир ёки шарманда қилувчи маълумотларни тарқатиш билан қўрқитса;
қонун билан берилмаган мол-мулк ёки мулкий манфаатни талаб қилса,

қилмиш ҳолатга қараб товламачилик сифатида баҳоланиши мумкин.

Қарзни ундириш қонунчиликда белгиланган суд ёки ижро тартибида амалга оширилиши керак.

Интернет орқали товламачилик

Товламачилик телефон, мессенжер, ижтимоий тармоқ ёки электрон почта орқали ҳам содир этилиши мумкин.

Жумладан, шахсий фото, видео, ёзишмалар ёки бошқа маълумотларни тарқатиш билан қўрқитиб:

пул талаб қилиш;
мол-мулк ёки мулкий ҳуқуқни талаб қилиш;
пуллик хизматдан воз кечишни ёки қарзни кечишни талаб қилиш товламачилик аломатларини келтириб чиқариши мумкин.

Товламачиликка учраганда нима қилиш керак?

Товламачиликка учраган шахсга:

талаб қилинган пул ёки мол-мулкни ўзбошимчалик билан бермаслик;
хабарлар, ёзишмалар, аудио ва видеоёзувларни ўчирмаслик;
телефон рақамлари, банк карта маълумотлари ва аккаунтларни сақлаб қолиш;
таҳдиднинг вақти, жойи ва мазмунини қайд этиш;
ички ишлар ёки прокуратура органларига тезкор мурожаат қилиш тавсия этилади.

Товламачи билан мустақил равишда учрашиш ёки уни ушлашга уриниш хавфли бўлиши мумкин. Кейинги ҳаракатлар ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органлар кўрсатмаси асосида амалга оширилиши мақсадга мувофиқ.

Норматив ҳужжатлар

Ўзбекистон Республикасининг Жиноят кодекси